İSTANBUL (İGFA) – Üsküdar Üniversitesi Sıhhat Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Etraf Sıhhati Programı Lideri Öğr. Gör. Tuğçe Yılmaz Karan, e-atıkların içerdiği ağır metaller nedeniyle tabiat ve insan sıhhati üzerinde uzun vadeli riskler oluşturduğunu söyledi.
“AĞIR METALLER EKOSİSTEMİ TEHDİT EDİYOR”
Karan, atık pil ve elektronik aygıtlarda bulunan kurşun, cıva, kadmiyum, nikel ve lityum üzere unsurların toprağa ve su kaynaklarına karışarak ekosistemi bozabildiğini belirtti. Bu unsurların tabiatta parçalanmadığını ve besin zincirinde birikerek canlılarda toksik tesir oluşturduğunu tabir etti.
Kurşunun hudut sistemi üzerinde, cıvanın ise böbrek ve merkezi hudut sistemi üzerinde önemli hasarlara yol açabileceğini aktaran Karan, kadmiyumun böbrek hastalıkları ve kanser riskiyle ilişkilendirildiğini, nikelin ise alerjik tepkilere neden olabildiğini kaydetti.
“E-ATIKLAR YILDA 1 MİLYON TONA ULAŞIYOR”
Türkiye’de yılda yaklaşık 1 milyon ton elektronik atık oluştuğunu belirten Karan, buna rağmen geri dönüşüm oranlarının yüzde 6–7 düzeyinde kaldığını söyledi. Bu durumun toplama ve geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koyduğunu söz etti.
PİLLER ÇÖPE ATILMAMALI
Atık pillerin evsel çöplerle birlikte atılmasının büyük risk taşıdığını vurgulayan Karan, bu pillerin lisanslı tesislerde geri dönüştürülmesi gerektiğini belirtti. Aksi halde ağır metallerin toprağa ve yeraltı sularına karışarak uzun vadeli çevresel kirlilik oluşturduğunu söyledi.
Bireysel tedbirlere de dikkat çeken Karan, tek kullanımlık piller yerine şarj edilebilir pillerin tercih edilmesi gerektiğini, eski elektronik aygıtların ise belediyeler ve lisanslı geri dönüşüm noktalarına teslim edilmesinin değer taşıdığını tabir etti.
Gelecekte e-atık idaresinde döngüsel iktisat modelinin kıymet kazanacağını belirten Karan, üreticilerin eserlerin geri dönüşüm sürecinden de sorumlu tutulmasını öngören sistemlerin yaygınlaştığını söyledi.
Ayrıca yapay zekâ takviyeli ayrıştırma sistemleri ve dijital eser pasaportlarının geri dönüşüm süreçlerini daha verimli hale getireceğini belirten Karan, temel gayenin atık üretimini azaltarak kaynakların daha uzun mühlet iktisatta tutulması olduğunu vurguladı.
