İSTANBUL (İGFA) – İstanbul Aile Hekimliği Derneği (İSTAHED) Bilim Kurulu Üyesi Dr. Gülşah Keçebaş, 28 Eylül Dünya Kuduz Günü’nde kuduz hastalığının tehlikelerine ve tedbire stratejilerine dikkat çeken bir açıklama yaptı. Keçebaş, “Kuduz, Türkiye’de kısmen denetim altında, lakin dünyada hala tam denetim edilemeyen, yüksek vefat oranına sahip bir zoonoz. 28 Eylül, yalnızca sembolik bir gün değil, farkındalıkla hayat kurtarabilecek bir milat olmalı” dedi.
KUDUZUN TABİATI VE BULAŞMA YOLLARI
Keçebaş, kuduzun Rhabdoviridae ailesinden RNA virüsünün neden olduğu, hudut sistemini gaye alan ve klinik evrede yüzde 100 ölümcül bir hastalık olduğunu belirtti. Virüs, ısırık, tırmalama yahut salyanın açık yara/mukozaya temasıyla bulaşıyor. Köpekler, dünya genelinde insan ölümlerinin yüzde 99’una neden olan ana kaynak; Türkiye’de de evcil ve sokak köpekleri en önemli bulaşma faktörü. Tilki, çakal, kurt üzere yaban hayvanları da rezervuar, lakin Türkiye’de yaban hayatı kaynaklı hadiseler oral aşılama ile sonlu. Güvercin, balık, kertenkele, hamster üzere hayvanlar ise kuduz taşımıyor.
KLİNİK SEYİR VE TÜRKİYE’DEKİ DURUM
Kuduzun kuluçka müddeti 7 gün ile 1 yıl ortasında değişiyor; çoklukla 27-64 gün. Furious (saldırgan) tipte hidrofobi, ajitasyon; paralitik tipte felç ve yutkunma zahmeti görülüyor. Klinik belirtiler başlarsa geri dönüş yok. Türkiye’de 2024’te İstanbul’da 110 bin, ülke genelinde 200 binden fazla riskli temas olayı bildirildi; 370 bin doz aşı uygulandı. İnsan kuduz olayı yılda 1-2 ile hudutlu, evcil hayvan olayları ise 2018’de 437’den 2023’te 86’ya düştü. Yaban hayvanlarında oral aşılama tesirli, lakin Ege üzere bölgelerde epizootiler görülüyor.
Keçebaş, riskli temas sonrası 15 dakika sabunlu suyla yıkama ve antiseptik uygulamanın kritik olduğunu vurguladı. Kategori II (hafif tırmalama) için aşı, Kategori III (derin ısırık, mukoza teması) için aşı ve immünglobulin gerekiyor. Pre-ekspozisyon profilaksisi ise veterinerler, hayvan bakıcıları üzere risk kümelerine öneriliyor. “Zamanında profilaksi, virüsün hudut sistemine ulaşmasını engeller” dedi.
Keçebaş, WHO’nun 2024 datalarına nazaran yılda 59 bin kişinin kuduzdan öldüğünü, lakin eksik raporlama nedeniyle bu sayının daha yüksek olabileceğini belirtti. Türkiye’de profilaksi başarısı vefatları azaltsa da, “sıfır ölüm” için daha fazla uyum, eğitim, sokak hayvanı denetimi ve aşılama gerektiğini söyledi. “28 Eylül’ü, halkı, sağlıkçıları, veterinerleri ve mahallî idareleri bir ortaya getiren bir milat yapmalıyız. Kuduz ölümcül lakin önlenebilir” diyerek farkındalık daveti yaptı.
