ACCESS Newswire / LONDRA, BİRLEŞİK KRALLIK (İGFA) – Ekonomi ve Barış Enstitüsü (IEP) tarafından yayımlanan yeni araştırma, değişen yağış modellerinin dünya genelinde çatışma risklerini değerli ölçüde artırdığını ortaya koyuyor.
Bugün açıklanan Ekolojik Tehdit Raporu 2025 (ETR), yağışların yıl içinde daha az aya ağırlaştığı bölgelerde, daha istikrarlı dağıldığı bölgelere kıyasla çatışma kaynaklı mevt oranlarının bariz halde daha yüksek olduğunu ortaya koydu.
TEMEL BULGULAR
• Yağışlı ve kurak mevsimlerin giderek daha çok hale geldiği bölgelerde, çatışmaya bağlı vefatlar başka bölgelere nazaran ortalama 4 kat daha fazla.
• 2024 yılında, 163 ülkede doğal afetler 45 milyon kısa vadeli iç göçe yol açarak, 2008’den bu yana kaydedilen en yüksek sayıya ulaştı.
• Amazon’un batı kısımlarını de içeren Batı Brezilya, dünyadaki en keskin ekolojik tehdit artışlarından birini yaşadı. Bölgedeki sıcaklıklar global ortalamanın iki katı süratle artarken, bu durum kuraklık ve orman yangınlarını tetikledi.
• Sahra Altı Afrika, dünyanın en önemli ekolojik baskılarını yaşıyor; Nijer, en makus ETR skoruna sahip ülke olarak öne çıktı.
• Orta ve Batı Avrupa, 2019’daki olağandışı kurak iklim şartlarının akabinde genel olarak olağana dönüşü temsil eden değerli güzelleşmeler kaydetti.
• Su savaşlarına dair tasalara karşın, çağdaş çağda yalnızca su nedeniyle çıkan devletler ortası bir savaş yaşanmadı. İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana, en az 157 milletlerarası tatlı su antlaşması imzalandı ve bu antlaşmalar ülkeler arası iş birliği için örnek teşkil ediyor.
• Bu yaklaşım, nükleer caydırıcılık modeline benzetiliyor: her iki durumda da, yıkım tehdidi pragmatik iş birliğini teşvik ediyor. Su tedarikinin yok olması, toplumsal çöküşü beraberinde getirebilir.
Yaklaşık 2 milyar beşere denk gelen her 4 bireyden 1’i mevsimsellikte orta ila önemli seviyede artış görülen bölgelerde yaşıyor. Yağışlı mevsimler daha kısa ve ağır hale gelirken, kurak devirler daha uzun ve şiddetli oluyor. Bu değişimler, ziraî döngüleri bozuyor ve geçimini mevsimsel yağışlara dayandıran milyarlarca insan için meçhullüğü artırıyor.
ETR, 172 ülke ve bölgedeki 3 bin 125 alt-bölgeyi kapsıyor ve dünya nüfusunun %99’undan fazlasını temsil ediyor. 2019–2024 ortasında 96 ülkede skorlar kötüleşirken, 74 ülkede güzelleşme kaydedildi.
SAHRA ALTI AFRİKA ÇOKLU KIRILMA NOKTALARINA YAKLAŞIYOR
Sahra Altı Afrika’da çatışma riski, mevsimsellikteki artışın süratli nüfus büyümesiyle birleşmesi durumunda keskin halde yükseliyor. Belgisiz yağışlar ziraî gerilimi tetiklerken, demografik baskılarla birleştiğinde toprak, su ve besin üzerindeki rekabet süratle ağırlaşıyor. Zayıf yönetişim ve çözülememiş toplumsal kırgınlıkların olduğu bölgelerde bu bileşim patlamaya hazır bir karışım haline geliyor.
Doğu Afrika’daki Karamoja Kümesi bu durumu örnekliyor. Toplam yağış nispeten sabit kalsa da zamanlaması daha öngörülemez hale geldi; bu da hem kuraklık hem taşkın risklerini artırarak daha fazla çatışmaya yol açtı. Ekili toprakların sadece %2’sinin sulandığı bölgede (küresel ortalama %20), topluluklar bu şoklara son derece açık durumda. 2019’dan bu yana artan yağış mevsimselliği, yıllar süren görece barışın akabinde pastoralist şiddetinde tekrar yükselişle çakıştı.
Raporla ilgili değerlendirmede bulunan İktisat ve Barış Enstitüsünün Kurucusu ve Yönetim Kurulu Lideri Steve Killelea AM, “Yağış mevsimselliği giderek güçlü bir çatışma katalizörüne dönüşüyor. Yağışlar az sayıda aya ağırlaştıkça, çatışma kaynaklı vefatlar keskin biçimde artıyor. Sahra Altı Afrika’da süratli nüfus artışı bu etkiyi büyütüyor ve öngörülemez mevsimleri toprak, su ve besin için rekabete dönüştürüyor. Sorun su kıtlığı değil; onu yakalayamamak ve dağıtamamak. Sahra Altı Afrika’daki tarım yerlerinin sadece yüzde 2’si sulanıyor; bu oran global ortalamada yüzde 20” diye konuştu.
SU EŞİTSİZLİĞİ VE ALTYAPI AÇIĞI
Dünyanın yenilenebilir tatlı su kaynakları sonlu ve giderek daha eşitsiz dağılıyor. 295 alt-bölge çok yüksek su riski, 780 alt-bölge ise yüksek su riski altında; bu da yaklaşık 1,9 milyar insanı etkiliyor.
Yüksek gelirli ülkeler 2000 yılından bu yana kişi başına su kullanımını yaklaşık üçte bir oranında azaltırken; düşük gelirli ülkelerde nüfus artışı, toplam su çekimini artırıyor ve kişi başına düşen su ölçüsünü düşürüyor.
Sahra Altı Afrika’daki kişi başına su kullanımı, 2000’deki 113 metreküpten 2022’de 89 metreküpe gerileyerek global ortalamanın beşte birinin altına düştü. Sonuç: sonlu su kaynakları üzerindeki baskı artarken, çiftlikler, sanayi ve haneler ortasındaki rekabet ağırlaşıyor ve çatışma riski büyüyor.
Sahra Altı Afrika, dünyanın en düşük sulama oranlarına sahip bölge. 34 milyon hektarlık araziyi sulamak, bölgenin yıllık yenilenebilir su kaynaklarının sırf %6’sını gerektiriyor.
Bu bahiste değerlendirmede bulunan Steve Killelea, “COP30, sürdürülebilirlik ve barış için temel teşkil eden iklime güçlü su sistemlerine yatırım önceliği vermelidir. Nasıl nükleer antlaşmalar yok oluş riskini azalttıysa, su konusunda uluslararası iş birliği de ekolojik çöküş riskini azaltabilir. Her iki örnek de hayatta kalmanın üstünlükten çok ortak sorumluluğa bağlı olduğunu gösteriyor.” dedi.
DEVLETLERARASI SU İŞ BİRLİĞİ
Popüler telaffuzlar, bilhassa hudut aşan ırmak ve göl havzalarında yaklaşan “su savaşları”na dikkat çekmişti. Lakin ETR dataları bunun hakikat olmadığını gösteriyor. Paylaşılan ırmaklar üzerinde uyuşmazlıklar yaşansa da çağdaş çağda su yüzünden çıkmış bir savaş yok.
Bu durum, başarılı devletlerarası su iş birliği modellerinin kıymetini artırıyor. Çatışmaların arttığı bir çağda, devletlerin neden su paylaşımı konusunda bu kadar başarılı olduklarını anlamak, gelecekteki çatışmaların önlenmesi için yol haritası sunabilir.
Hindistan ve Pakistan’ın paylaştığı İndus Irmağı Havzası, buna örnek teşkil ediyor. Siyasi tansiyonlara, askerî tansiyona ve tekrarlayan krizlere karşın, su paylaşımı sürüyor. Su muahedeleri, ülkeleri kısa vadeli politik çekişmelerin ötesine bakmaya, uzun vadeli ortak çıkarlara yönelmeye teşvik ediyor.
BÖLGESEL ANALİZ
Sahra Altı Afrika hâlâ dünyanın en şiddetli ekolojik baskılarını yaşıyor. Lakin Lesotho, Ruanda, Eritre ve Esvatini üzere birtakım güney ve doğu Afrika ülkeleri, yağış şartlarındaki güzelleşmeyle son beş yılda su risklerinde bariz azalma kaydetti.
Buna karşılık, Tunus, Fas ve Cezayir üzere kuzeybatı Afrika ülkeleri, tıpkı periyotta ETR skorlarında en büyük bozulmayı yaşadı; 2019’daki olağandışı olumlu iklim şartları, artan kuraklık ve sıcaklıklarla bilakis döndü.
Orta ve Batı Avrupa, 2019’daki çok kuraklığın akabinde olağana dönüşü temsil eden dikkat cazibeli güzelleşmeler kaydetti.
KAYNAK: İktisat ve Barış Enstitüsü
