İZMİR (İGFA) – İzmir Büyükşehir Belediyesi Ahmet Piriştina Kent Arşivi ve Müzesi (APİKAM), kent tarihi stantlarına bir yenisini daha ekledi. “İzmir Fotoğrafhanesi-Görsel Hafızanın İnşası (1840-1922)” standı 11 Aralık’ta ziyaretçileriyle buluşuyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi Kültür, Sanat ve Toplumsal İşler Dairesi’ne bağlı Kent Arşivi ve Müzeler Şube Müdürlüğü tarafından düzenlenen ve İzmir’in fotoğrafçılık tarihini anlatan standın küratörlüğünü İzmir kent tarihi üzerine yürüttüğü araştırma ve koleksiyonlarıyla tanınan Aybala Yentürk, proje genel koordinatörlüğünü ise kent tarihi ile ilgili araştırmaları ve yayımlanmış kitapları bulunan Dr. Serhan Kemal Saygı üstlendi. 13 Aralık 2026 tarihine kadar açık olacak stant hafta içi 09.00-17.00, hafta sonu ise 10.00-17.00 saatlerinde ziyaret edilebilecek. Stant, pazartesi günleri ziyarete kapalı olacak.
Koleksiyonlardan gün ışığına çıkanlar
“İzmir Fotoğrafhanesi” standı, kentin görsel mirasını birinci kere bütüncül bir çerçevede ele alarak hem kentin hem de İzmirli fotoğrafçıların fotoğraf tarihindeki özgün pozisyonunu görünür kılmayı amaçlıyor. Mert Rüstem, Nejat Yentürk, Ercüment Tahtakıran, Yavuz Çorapçıoğlu, Nazmi Şurgun ve Ömer Koç’un koleksiyonlarının yanı sıra Fabio Tito, Mark Giraud, Patrice Guiffray, Çevik Çullu ve Gökçen Adar’ın aile arşivlerinden birinci defa görülecek albüm ve fotoğraflar standa paha katıyor. APİKAM’ın kendi koleksiyonlarında yer alan ve bugüne kadar gün ışığına çıkmamış fotoğraflar da stant kapsamında birinci defa izleyiciyle buluşuyor.
İzmir, fotoğrafçılık tarihine geçiyor
Vakti ve yeri durduran inanılmaz buluş fotoğraf, dünyaya ilan edildikten sırf üç ay sonra, Doğu’ya gerçek yola çıkan Avrupalı gezginlerin eliyle İzmir’e ulaştı. Kent, kısa müddette öncü fotoğrafçıların rotasındaki duraklardan biri oldu. 1840 yılının Şubat ayında İzmir’e gelen gezginlerin, geminin güvertelerinde gerçekleştirdikleri başarılı dagerotip çekimleri, kentin ismini dünya fotoğraf tarihine kaydeden birinci kayıtlar ortasında yer aldı. Böylelikle İzmir, fotoğrafın şimdi emekleme periyodunda bile memleketler arası ilginin merkezlerinden biri olarak tarihe geçti.
Gündelik hayatın aynası
“İzmir Fotoğrafhanesi” standı, sırf kentin görünümlerini değil, gündelik hayatın ritmini ve İzmirlilerin görünürlüğünü de merkeze alıyor. Tanzimat’la birlikte çağdaşlaşan toplumun panoraması, fotoğrafhanelerin merceklerinden izlenebiliyor. Standın kıymetli başlıklarından biri, Sultan II. Abdülhamit Dönemi’nde hazırlanan Yıldız Albümleri olacak. Albümlerdeki İzmir fotoğrafları büyük ölçüde İzmirli fotoğrafçıların üretimlerinden oluşuyor; bu da kente, imparatorluğun görsel belleğinde ayrıcalıklı bir pozisyon kazandırıyor.
Seyyahların beğenilen kenti
Asya’nın Yedi Kilisesi’nden birine mesken sahipliği yapan; Efes, Sardis ve Milet üzere antik merkezlere yakınlığıyla arkeologlardan mimarlık tarihçilerine; ressamlardan edebiyatçılara uzanan geniş bir keşif geleneğini besleyen İzmir, fotoğrafın birinci devrinde de merceğin doğal bir odağıydı. Stant anlatısı, Osmanlı’nın ve Akdeniz’in en kıymetli liman kentlerinden biri olan İzmir’in yüzyıllar boyunca Batılı seyyahların beğenilen duraklarından biri olduğunun altını çiziyor ve bu çerçevede kenti odağına alan erken devir “turistik” görünüm çekimlerine geniş yer veriyor.
Kayıp fotoğrafhanelerin İzinde
İzmir’in fotoğrafçılık tarihindeki yerini araştırırken, Cumhuriyet öncesi İzmir fotoğrafçılığı üzerine kapsamlı bir çalışma yürütmek epeyce güç kabul ediliyor. Bunun en değerli nedenleri, yazılı kaynakların çok hudutlu olması ve 1922 Büyük İzmir Yangını’nın fotoğrafhaneleri yok etmiş olması olarak biliniyor. Nüfus kaybı ve stüdyoların ortadan kalkması, fotoğrafik hafızayı kesimlere ayırırken, “İzmir Fotoğrafhanesi” standı farklı arşiv ve koleksiyonlarda korunan yüzlerce fotoğrafı bir ortaya getirerek bu kesimli hafızayı tekrar kuruyor. Standın kurgusunda, İzmir fotoğrafhaneleri geniş bir çerçevede ele alınırken, kısa müddetliğine faaliyet göstermiş olan fotoğrafçılar da bu bütünün bir kesimi olarak bedellendiriliyor.
Kentin çok kültürlü fotoğrafçılık geleneği
1850’lerden itibaren teknik gelişmeler, portre fotoğrafçılığını toplumsal bir alışkanlığa dönüştürdü. Osmanlı saray etrafından Levanten ailelere; konsolosluk mensuplarından Rum ve Ermeni topluluklarına kadar geniş bir kesim portre çektirme kültürünü benimsedi. Müslüman toplumun suret üretimine temkinli yaklaşımı nedeniyle 19. yüzyıl boyunca fotoğrafçılık mesleği tartıyla gayrimüslimlerin elindeydi. Frenk, Rum ve Ermeni mahallelerinde ağırlaşan stüdyolar, Avrupalı fotoğrafçıların yanı sıra İzmirli Levanten, Rum, Ermeni ve Yahudi fotoğrafçılar tarafından işletildi. Böylelikle kent, çok kültürlü bir görsel üretim ortamında kendi kimliğini belgelemiş oldu.
Sergiden kitaba
Standın hazırlık sürecinde yürütülen kapsamlı araştırmalar bir kitapta toplanarak okurla buluşturulacak. Alanında değerli bir boşluğu dolduracağına inanılan bu çalışma, İzmir’in 80 yılı aşkın fotoğrafçılık mirası üzerine yapılan araştırmaları kalıcı ve emniyetli bir müracaat kaynağına dönüştürmeyi amaçlıyor.
